Bizmut barada öwreniň

Wismut kümüşsöw akdan gülgüne reňke çenli metal bolup, döwülýär we ezilmegi aňsat. Onuň himiki häsiýetleri deňeşdirme boýunça durnuklydyr. Wismut tebigatda erkin metal we minerallar görnüşinde bar.
1. [Tebigat]
Arassa bismut ýumşak metaldyr, arassa bismut bolsa döwülýär. Ol otagyň temperaturasynda durnuklydyr. Onuň esasy magdanlary bismutinit (Bi2S5) we bismut okrasydyr (Bi2O5). Suwuk bismut gatylaşanda giňelýär.
Ol döwülýär we elektrik we ýylylyk geçirijiligi pes. Wismut selenid we tellurid ýarymgeçiriji häsiýetlere eýedir.
Wismut metaly kümüşsöw akdan (gülgüne) açyk sary reňke çenli ýalpyldawuk metaldyr, döwülýär we ezilmegi aňsat; otag temperaturasynda wismut kislorod ýa-da suw bilen reaksiýa girmeýär we howada durnukly bolýar. Onuň elektrik we ýylylyk geçirijiligi pes; wismut öň iň uly deňeşdirme atom massasyna eýe bolan iň durnukly element hasaplanýardy, ýöne 2003-nji ýylda wismutyň gowşak radioaktiwdigi we α parçalanma arkaly taliý-205-e parçalanyp biljekdigi anyklandy. Onuň ýarym parçalanma döwri takmynan 1,9X10^19 ýyl, bu bolsa älemiň ömründen 1 milliard esse köp.
2. Arza
ýarymgeçiriji
Ýokary arassalykdaky bizmuty tellur, selen, surma we ş.m. bilen birleşdirip ýasalan ýarymgeçiriji komponentler we çekiji kristallar termoparlar, pes temperaturaly termoelektrik energiýa öndürmek we termosowadyjy üçin ulanylýar. Olar kondisionerleri we sowadyjylary ýygnamak üçin ulanylýar. Görünýän spektr sebitinde duýgurlygy ýokarlandyrmak üçin fotoelektrik enjamlarda fotorezistorlary öndürmek üçin emeli bizmut sulfidi ulanylyp bilner.
Ýadro senagaty
Ýokary arassalykdaky bizmut ýadro senagaty reaktorlarynda ýylylyk daşaýjy ýa-da sowadyjy hökmünde we atom bölüniş enjamlaryny goramak üçin material hökmünde ulanylýar.
Elektron keramika
Bizmut germanat kristallary ýaly bizmut saklaýan elektron keramika ýadro radiasiýa detektorlaryny, rentgen tomografiýa skanerlerini, elektro-optikany, pýezoelektrik lazerleri we beýleki enjamlary öndürmekde ulanylýan täze görnüşli sintilýasiýa kristallarydyr; bizmut kalsiý wanadiýi (nar ferriti möhüm mikrotolkun giromagnit materialy we magnit örtük materialydyr), bizmut oksidi bilen lehimlenen sink oksidi varistorlary, bizmut saklaýan serhet gatlagy ýokary ýygylykly keramiki kondensatorlar, galaýy-wismut hemişelik magnitleri, bizmut titanat keramikasy we poroşoklary, bizmut silikat kristallary, bizmut saklaýan ereýän aýna we beýleki 10-dan gowrak material senagatda ulanylmaga başlandy.
Medisina bejergisi
Wismut birleşmeleri büzüji, içgeçmä garşy we aşgazan-içege dispepsiýasyny bejermekde täsir edýär. Wismut subkarbonaty, vismut subnitraty we kaliý vismut subruberaty aşgazan dermanlaryny ýasamak üçin ulanylýar. Wismut dermanlarynyň büzüji täsiri hirurgiýada trawmany bejermek we gan akmasyny bes etmek üçin ulanylýar. Radioterapiýada alýuminiň ýerine vismut esasly garyndylar ulanylýar, bu bolsa bedeniň beýleki bölekleriniň radiasiýa sezewar bolmagynyň öňüni almak üçin hassalar üçin gorag plitalaryny ýasamaga mümkinçilik berýär. Wismut dermanlarynyň işlenip düzülmegi bilen käbir vismut dermanlarynyň rak garşy täsirleriniň bardygy anyklandy.
Metallurgiýa goşundylar
Polada az mukdarda vismut goşmak polatyň gaýtadan işlenýän häsiýetlerini gowulandyryp biler, ýumşak çoýuna az mukdarda vismut goşmak bolsa onuň poslamaýan polatyň häsiýetlerine meňzeş häsiýetlere eýe bolmagyna mümkinçilik berip biler.